BEGIN:VCALENDAR
VERSION:2.0
PRODID:-//Mises Instituut Nederland - ECPv6.15.12.2//NONSGML v1.0//EN
CALSCALE:GREGORIAN
METHOD:PUBLISH
X-WR-CALNAME:Mises Instituut Nederland
X-ORIGINAL-URL:https://mises.nl
X-WR-CALDESC:Evenementen voor Mises Instituut Nederland
REFRESH-INTERVAL;VALUE=DURATION:PT1H
X-Robots-Tag:noindex
X-PUBLISHED-TTL:PT1H
BEGIN:VTIMEZONE
TZID:UTC
BEGIN:STANDARD
TZOFFSETFROM:+0000
TZOFFSETTO:+0000
TZNAME:UTC
DTSTART:20240101T000000
END:STANDARD
END:VTIMEZONE
BEGIN:VEVENT
DTSTART;TZID=UTC:20251205T080000
DTEND;TZID=UTC:20251228T170000
DTSTAMP:20260810T225610
CREATED:20260104T121157Z
LAST-MODIFIED:20260104T121157Z
UID:1894-1764921600-1766941200@mises.nl
SUMMARY:Geld genoeg
DESCRIPTION:Weer loos alarm? \nIn Argentinië gaat Javier Milei overheidsverspilling met een kettingzaag te lijf\, Elon Musk wil in de VS flink gaan snijden in het ambtenarenapparaat en in de EU verkeren zowel Duitsland als Frankrijk in een regeringscrisis door overheidsfinanciën die uit de hand lopen. Moeten we ons weer zorgen gaan maken over staatsschulden\, overheidsbegrotingen en de houdbaarheid van de verzorgingsstaat? \nAl minstens sinds het Bretton Woods-akkoord van 1944 voorspellen doemprofeten\, niet zelden met een Oostenrijkse School-achtergrond\, een financieel Armageddon door een faillissement van overheden en het financieel stelsel. Toen president Nixon in 1971 als laatste munt ook de dollar loskoppelde van goud\, beving die sombere verwachting al wat meer mensen. Door de financiële crisis van 2008 begon het idee dat er mogelijk sprake was van een systeemcrisis en niet de zoveelste tijdelijke dip\, voor het eerst door te dringen in de mainstream media. Maar er zijn ook geruststellende geluiden te beluisteren\, vaak van aanhangers van de zogeheten ‘Modern Monetary Theory’ (MMT). \nVolgens deze theorie hoeven we ons over voortdurend oplopende staatsschulden geen zorgen te maken; die zijn op geen enkele manier een last voor de burger. Dat dacht bijvoorbeeld ook onze vorige minister van Financiën\, Sigrid Kaag. Op een vraag van tv-presentator Jeroen Pauw over nieuwe kabinetsplannen\, ‘Wie moet het betalen?’\, antwoordde zij stellig: “Het is niet de gemiddelde burger.” \nDe mythe die met de MMT moet worden ontkracht\, is dat de overheid geen geld van zichzelf heeft en alleen kan uitgeven wat via belastingen en schulden wordt opgehaald. Overheidstekorten en -schulden vergroten volgens deze theorie juist onze welvaart en collectieve spaartegoeden. Immers\, wat de overheid ’te veel’ uitgeeft\, moet ergens in de samenleving worden gedekt door een surplus\, een overschot. \nDit verfrissend nieuwe en vernuftige inzicht werkt bevrijdend. Het verkondigt een ‘Blijde Boodschap’ met stralende vergezichten voor alles wat de mens zich maar kan wensen\, zij het vooral als politicus of kiezer. Denk aan het tot stand brengen van een goede en voor iedereen toegankelijke gezondheidszorg\, goed en toegankelijk onderwijs\, werkgelegenheid voor iedereen\, een universeel basisinkomen\, een goede infrastructuur\, een duurzame\, klimaatbestendige economie\, 25 miljard om 0\,000039 graden opwarming te voorkomen\, etc. De traditionele sceptische vraag over betaalbaarheid en lastenverdeling maakt geen indruk meer. Financiele beperkingen zijn niet meer een blijk van onvermogen\, maar van onwetendheid\, of in het slechtste geval\, onwil\, die de vooruitgang in de weg staan. \nDe belangrijkste bewering van MMT is dat een overheid die ‘monetair soeverein’ is\, d.w.z. die haar eigen geld creëert\, een onbeperkte capaciteit heeft om voor de dingen die ze wil kopen te betalen en om beloofde toekomstige verplichtingen na te komen. Insolvabiliteit en faillissement van de overheid zijn daarom niet mogelijk. De theorie verleent een prettig retorisch overwicht. Wie niet overtuigd is\, kan makkelijk worden weggezet als een naïeve\, ongeïnformeerde leek\, misleid door conventioneel denken waarin een overheid\, net als een huishouden\, de hand op de knip moet houden en binnen de grenzen van een budget moet blijven. Dat is absoluut niet nodig\, volgens de diepere inzichten van de MMT. Anders dan een particulier huishouden in de particuliere sector\, heeft een monetair soevereine overheid geen inkomen nodig om uit te geven. De overheid ‘maakt’ immers zelf het geld dat ze besteedt. Zuinigheid en begrotingsdiscipline kunnen op de mestvaalt van de geschiedenis. \nTechnisch is er inderdaad geen enkele beperking aan het vermogen van overheden om nieuw geld te creëren en in de economie te pompen. Dat is echter geen nieuw inzicht. Het is altijd wel duidelijk geweest dat overheden op drie manieren de beschikking kunnen krijgen over reële goederen en diensten: door belastingen\, door schulden en door inflatie\, oftewel geldschepping. \nDe MMT is dan ook niet echt nieuw of ‘modern’. Staatsschulden worden al van oudsher vergoelijkt als ‘broekzak-vestzaktransacties’ en ‘schulden die we aan onszelf hebben’. Veel van de verkondigde visies zijn van oudere datum. John Law\, de Schotse econoom en speculant die in het 18e-eeuwse Frankrijk verantwoordelijk was voor de Mississippi Bubble\, een van de eerste kredietbubbels in de geschiedenis\, was tevens een van de eerste theoretici van de MMT. Ook de nieuwste versie van de theorie vindt zijn oorsprong in de beleggerswereld. De hedgefonds-trader Warren Mosler wordt algemeen gezien als vader van de ‘moderne’ theorie. Zijn ervaringen als handelaar op financiële markten en het geld dat daar rond klotste brachten hem in de jaren ’90 tot de vraag waar al die dollars oorspronkelijk vandaan komen. Hij kreeg de boekhoudkundige ingeving dat\, voordat de overheid dollars aan ons\, de belastingbetalers\, kan onttrekken (debiteren)\, ze die eerst moet toevoegen (crediteren). Hij redeneerde dat de uitgaven eerst moesten komen\, want waar zouden anders de dollars vandaan komen die nodig waren om de belasting te betalen? MMT geniet ook nu een opmerkelijke populariteit in kringen van speculanten\, beleggers en investeerders en wordt meer via social media dan in economische literatuur uitgevent. \nOp ‘X’ verscheen bijvoorbeeld onlangs deze korte uitleg: “Maar wat betekent zo’n overheidsschuld nu echt? Als de overheid 100 euro uitgeeft\, stort ze dat geld op de bankrekeningen van gezinnen en bedrijven. En als de overheid 90 euro aan belastingen heft\, haalt ze dat van onze rekeningen af. Maar per saldo blijft er tien euro op onze gezamenlijke bankrekeningen achter. En wij\, de gezinnen en bedrijven\, kunnen dat geld uitgeven\, investeren of sparen. Dat is goed voor de economie.” \nKlip en klaar\, geen speld tussen te krijgen! \nToch is het beter voorzichtig te zijn met die speld; voor je het weet spat de zeepbel uit elkaar! \nEen gesmeerd systeem\nDe MMT is namelijk vooral een beeldende beschrijving van een gesloten hydraulische kringloop.\nDe theorie heeft echter weinig verhelderends te melden over een echte economie waarin mensen van vlees en bloed proberen het leven te veraangenamen door met schaarse middelen goederen en diensten te produceren die voor hen waardevol zijn. MMT vraagt ons de economie als een kringloop voor te stellen. Zolang de druk in dat systeem maar op peil wordt gehouden door een voldoende aanvoer van geld\, draait de economische motor zacht zoemend naar tevredenheid van de aanhangers van MMT. Werkgelegenheid en inflatie zijn de twee metertjes op het bedieningspaneel van de MMT-er. Zij laten zien of het systeem voldoende op druk blijft. Inflatie wijst op overdruk in het systeem. De MMT ingenieur kan dan met een belastingverhoging een veiligheidsventiel open zetten om druk van de ketel te halen. Werkloosheid\, of\, vollediger\, onderbezetting van het productieapparaat\, wijst op onderdruk in het systeem. \nDe druk kan dan worden opgevoerd door extra geld in het systeem te pompen1. Werkloosheid biedt ruimte voor meer overheidsbestedingen en zelfs tekorten op de overheidsbegroting.\nDe particuliere sector heeft in de MMT wereld geen zelfstandig belang. De overwegingen\, keuzes\nen het handelen van mensen spelen in het mechaniek geen enkele rol. De belangrijkste beweringen van de theorie\, over de oorsprong van geld en het karakter van schulden\, negeren ze zelfs\nvolledig. \nDankzij de overheid?\nVolgens Mosler wordt de overheid niet gefinancierd door ons\, belastingbetalers\, maar financiert\nde overheid ons. De overheid besteedt haar zelf gecreëerd geld\, brengt het daarmee in de economische kringloop en voorziet burgers aldus van de middelen om belasting te betalen. De ‘inkomsten’ van de overheid zijn in deze visie dan ook te beschouwen als een vorm van aflossing van de ‘belastingschuld van de burger’. De burgers gebruiken het door de overheid gecreëerde geld omdat ze alleen daarmee hun belastingen kunnen betalen. Het gebruik van een munt voor een specifiek doel\, het betalen van belasting\, kan echter niet verklaren hoe die munt als algemeen aanvaard ruilmiddel geaccepteerd wordt. Het is alsof AH-spaarpunten overal gebruikt kunnen worden om her en der auto’s\, paarden of huizen te kopen. Dat kan alleen onder heel specifieke omstandigheden die duidelijk beschreven zouden moeten worden. \nDe introductie van nieuw gecreëerd geld door de overheid maakt ook niet duidelijk hoe de koopkracht van geld tot stand komt. De koopkracht van geld is de ‘prijs’ van geld in alle andere goederen. Als een overheid geld in een economie introduceert\, zou de koopkracht alleen volkomen willekeurig vastgesteld kunnen worden\, in de\, waarschijnlijk ijdele\, hoop dat die prijs door de markt geaccepteerd wordt. Het regressie theorema van Mises herleidt de koopkracht van geld in een lange ontwikkeling tot de koopkracht van het meest algemeen geaccepteerde ruilgoed. Het MMT verhaal is dan ook moeilijk te rijmen met de historische ontwikkeling van geld. Dat is een geschiedenis van een geleidelijke ontkoppeling van geld van zijn reële\, fysieke waarde\, belichaamd in goud en zilver; van het dagelijks gebruik van gouden\, zilveren en andere metalen munten\, via een vaste waarde van papieren geld in goud\, tot nu\, met alleen papieren en elektronisch geld\, zonder enige fysieke binding. Het papieren en elektronisch geld van nu blijft alleen functioneren als betaalmiddel dankzij uitgebreide wettelijke verplichtingen\, verboden en steunmaatregelen. \nDe garantie dat we met het door de overheid uitgegeven geld onze belasting kunnen betalen is blijkbaar nog steeds niet voldoende om zeker te stellen dat iedereen het geld ook\nblijft vertrouwen en gebruiken.2 \nDe overheid creëert volgens de MMT ook de maatschappelijke besparingen door haar begrotingstekorten en het aangaan van schulden. De schulden die de overheid maakt\, worden gelijk\ngesteld aan de spaargelden van de particuliere sector. Met die boekhoudkundige gelijkstelling\,\nwordt het bestaan van particuliere investeringen gemakshalve weg gedefinieerd. Zoals vaker gedijt de theorie op de verwarrende verbijstering die haar uitspraken wekken. Het is echter niet\nmeer dan een open deur; dezelfde boekhoudkundige gelijkheid geldt voor elke schuld: de schuldenaar debiteert wat de schuldeiser crediteert. \nInflatie en zwarte gaten\nGeld is een bijzonder economisch goed. Het is geen consumptiegoed en geen productiegoed\,\nmaar een algemeen aanvaard ruilmiddel. In principe is elke geldhoeveelheid voldoende om alle\ngoederen en diensten te verhandelen. Nadat geld is geïntroduceerd en zijn rol als algemeen aanvaard ruilmiddel vervult\, levert een verdere toename van de hoeveelheid\, anders dan bij andere goederen\, geen (maatschappelijke) voordelen meer op. Integendeel\, uitbreiding van de geldhoeveelheid leidt vroeg of laat tot verlies van koopkracht van de munteenheid. MMT-ers onderkennen het gevaar van inflatie wel\, maar zij menen dat het probleem eenvoudig is op te lossen\, zonder enige blijvende schade. Even de belastingen verhogen haalt de druk van de ketel\, is de gedachte.
URL:https://mises.nl/event/geld-genoeg/
ATTACH;FMTTYPE=image/jpeg:https://mises.nl/wp-content/uploads/2025/11/mises-cursus-scaled.jpg
END:VEVENT
BEGIN:VEVENT
DTSTART;TZID=UTC:20251205T080000
DTEND;TZID=UTC:20251227T170000
DTSTAMP:20260810T225610
CREATED:20260104T120454Z
LAST-MODIFIED:20260104T123047Z
UID:1884-1764921600-1766854800@mises.nl
SUMMARY:MMT heeft het mis over
DESCRIPTION:Proponents of Modern Monetary Theory (MMT) believe that money is a “creation of the state.” They argue that money is what the state says it is\, and that it is primarily created through taxes. For them\, money is “what [the state] accepts at public payhouses (primarily for the payment of taxes).” \nMMTers dispute the Mengerian theory of the origins of money\, arguing that it is “based on false ahistorical assumptions.” Carl Menger argued\, based on common sense\, that barter must have existed before money. In barter\, people exchange goods for immediate use—they don’t use one good as a “bridge” or “medium” to obtain another good they actually want. As you can imagine\, it can be very difficult to get what you want in the market. You have to find someone who has what you want and who simultaneously wants what you have. This condition for voluntary exchange is called the “double coincidence of wants\,” and it is a serious limitation of markets for direct exchange. \nMenger argued that market participants in such a situation would find that some goods are more “sellable” than others. You can buy corn or cotton and then quickly resell it with minimal (or no) loss. But for other goods\, such as surgical instruments\, it can take a long time to find a buyer—if you try to sell surgical instruments quickly\, you’ll likely have to settle for a much lower price. \nMarket participants realize they can use more marketable goods as a step toward acquiring the goods they actually want for immediate use. For example\, you might go to the market with surgical instruments and plan to return home with a new toaster. Instead of spending a lot of time and effort finding someone who sells a toaster and wants surgical instruments\, you can more easily find someone who wants surgical instruments and is willing to trade eggs\, a more marketable commodity. Then you take the eggs to the person selling the toaster\, and everyone lives happily ever after. \nEggs aren’t the best money\, so through trial and error\, and with more and more people using one or two specific goods as a medium of exchange\, we eventually arrive at money. \nWhy MMTers Reject Menger’s Theory \nThe theory is simple and uncontroversial\, unless you’re an MMTer. If you’re an MMTer\, money should be the rightful plaything of the state. Money should be the property and responsibility of the state\, not the market. You should be okay with the state devaluing money or printing more paper to expropriate resources from the private market economy. \nNo wonder they attack Menger’s theory so fiercely. \nRather than proposing an alternative theory (the only “theory” about the origins of money I can find in the MMT literature is a collection of claims like “money is what the state collects in taxes”)\, MMTers point to historical case studies. One of their favorites is the cuneiform clay tablets from ancient Mesopotamia. Here’s what Randall Wray has to say about them: \nThe shubati (“received”) clay tablets record…debts. Each tablet recorded an amount of grain\, the word shubati\, the name of the person from whom it was received\, the name of the person by whom it was received\, the date and the seal of the recipient… The tablets circulated. A debt could be forgiven and taxes paid by delivering a tablet bearing someone else’s debt\, after which the case recording the forgiven debt could be broken open to verify the terms of the debt. \nWray doesn’t cite any translations or interpretations of these tablets\, nor any specific archaeological work. He cites only a like-minded economist\, A. Mitchell Innes. Innes also doesn’t cite any specific historical research on the tablets. He claims only that “they correspond with the medieval tally stick and the modern bill of exchange” and that the tablets “undoubtedly passed from hand to hand.” \nMoney in the Ancient Near East \nRather than take Wray and Innes at their word\, I decided to investigate what historians and archaeologists of the period actually say about the tablets and the Mesopotamian economy. Here’s what I found: \nAs far as I can tell\, virtually all historians of this period agree that before coinage\, silver\, not clay tablets\, was used as money in the ancient Near East. Regarding this consensus\, Powell says: \nMoney\, of course\, did exist in ancient Mesopotamia.[…] The use of terms such as “money\,” “currency\,” “cash\,” etc.\, by cuneiform scribes to designate silver is so ubiquitous in the literature of the last century and a half that\, if money were not recorded in cuneiform documents\, one would have to draw the improbable conclusion that anyone using the term had completely misunderstood the texts. \nRahmstorf provides a superb overview of the archaeological evidence. He also endorses the overwhelming consensus among historians of the period that silver was money. The dominance of scrap silver (“hacksilver\,” irregular pieces of silver) is so evident in the textual and archaeological records that Rahmstorf questions whether coinage can truly be considered a significant monetary innovation. Before and after coinage (the issuance of standardized coins)\, silver was weighed in most transactions\, and coins also appear in scrap silver deposits from before coinage. Thus\, the monetary unit was clearly based on a weight of silver (for example\, the shekel and the mina). \nSpeaking of weight\, Ialongo et al. showed that the silver pieces in scrap silver hoards matched known standardized weights of the time: “The results of the statistical analyses on a silver pot from Ebla (Syria) strongly suggest that scrap silver in the Bronze Age Near East was shaped and/or fragmented to match the weights in use in the trade networks through which it circulated.” \nDutch Assyriologist Leemans noted that the tablets remained in the possession of those who received them—they were not used to transfer debts. Bonus: some of Leemans’ translations show that ancient Mesopotamians used silver to calculate profit. \nTaxes were not paid with the tablets\, nor were they paid in silver. Taxes were paid in kind\, primarily with livestock and grain. Sharlach notes\, “the transfers between the province and the crown were not ‘paper’ transactions…truly enormous loads were transported.” This means the MMTers are doubly wrong: 1) in their claim that the tablets were used to pay taxes; and 2) in their claim that taxes stimulate the demand for money. Silver was used as money\, but taxes were collected in kind during the Ur III dynasty. \nIn the dozens of articles I’ve read about the clay tablets\, I found no mention of the tablets as money—no mention of the tablets being exchanged at all. \nIn short\, the historical evidence vindicates Menger and refutes the MMTers. The clay tablets were not an early form of fiat currency. They were receipts that clearly showed people using silver as money—a commodity with non-monetary applications—just as we would expect based on Menger’s theory.
URL:https://mises.nl/event/mmt-heeft-het-mis-over-de-ontstaansgeschiedenis-van-geld/
ATTACH;FMTTYPE=image/jpeg:https://mises.nl/wp-content/uploads/2025/11/zomerschool-scaled.jpg
END:VEVENT
BEGIN:VEVENT
DTSTART;TZID=UTC:20250802T080000
DTEND;TZID=UTC:20260201T170000
DTSTAMP:20260810T225610
CREATED:20250922T050203Z
LAST-MODIFIED:20260104T112559Z
UID:557-1754121600-1769965200@mises.nl
SUMMARY:Oostenrijkse economische theorie en monetair beleid
DESCRIPTION:Het Mises Instituut Nederland presenteert met trots een openbare lezing over Oostenrijkse perspectieven op monetaire politiek en de implicaties daarvan voor moderne economieën.Sprekers behandelen theorie\, historische casestudies en praktische beleidsaanbevelingen. De sessie wordt afgesloten met een Q&A.
URL:https://mises.nl/event/austrian-economics-and-monetary-policy/
LOCATION:Mises Instituut Nederland\, Lecture Hall\, Keizersgracht 123\, Amsterdam\, 1015 CJ\, Netherlands
ATTACH;FMTTYPE=image/webp:https://mises.nl/wp-content/uploads/2025/09/WhatsApp-Image-2025-05-28-at-23.48.55.webp
ORGANIZER;CN="Mises Instituut Nederland":MAILTO:info@misesinstituut.nl
END:VEVENT
END:VCALENDAR