Veel mensen begrijpen libertarisme niet omdat ze het verwarren met iets abstracts, kil of extreem. Alsof het een theoretisch experiment is voor economen of een excuus om geen verantwoordelijkheid te nemen.
In werkelijkheid is libertarisme juist het tegenovergestelde. Het beschrijft wat voor miljoenen mensen al dagelijkse praktijk is, moreel, sociaal en economisch.
De kern van libertarisme is simpel. Laat mensen met rust. Gebruik geen geweld of dwang tegen anderen. Respecteer eigendom. Kom afspraken na. Neem verantwoordelijkheid voor je daden. Help anderen vrijwillig, niet omdat het moet maar omdat je dat wilt. Dat zijn geen radicale ideeën. Dat zijn de morele spelregels die vrijwel iedereen hanteert zodra de staat even niet meekijkt.
Wie denkt dat libertarisme onmenselijk is, heeft nooit goed gekeken naar de grote wereldgodsdiensten. Christendom, jodendom, islam, boeddhisme, allemaal leggen ze de nadruk op individuele morele verantwoordelijkheid. Gij zult niet stelen. Gij zult niet doden. Behandel de ander zoals je zelf behandeld wilt worden. Liefdadigheid is een deugd precies omdat ze vrijwillig is. Gedwongen solidariteit verliest haar morele waarde. Dat inzicht is duizenden jaren oud.
Ook buiten religie zie je hetzelfde patroon. In het dagelijks leven van Nederlanders werkt bijna alles libertair. Je sluit vrijwillig contracten. Je helpt buren zonder subsidie. Je vertrouwt elkaar zonder vergunning. Je runt een bedrijf, een vereniging, een sportclub, zonder dat er constant een ambtenaar naast staat. Je maakt fouten, leert ervan en corrigeert jezelf. Dat is geen anarchie. Dat is volwassen samenleven.
Het probleem ontstaat zodra die vanzelfsprekende moraal wordt vervangen door systeemdenken. Dan zeggen mensen ineens dat zonder dwang niets zou werken. Dat zonder centrale sturing niemand zorg zou dragen voor een ander. Dat zonder regels chaos ontstaat. Maar niemand leeft zo. Niet thuis, niet op het werk, niet in vriendschappen. Alleen de staat mag blijkbaar uitgaan van wantrouwen en toch moreel superieur heten.
Libertarisme zegt niet dat mensen perfect zijn. Het zegt juist dat mensen feilbaar zijn en dat daarom macht gevaarlijk is. Dat je regels nodig hebt, maar niet onbeperkte heersers. Dat je zorg nodig hebt, maar geen gedwongen collectieven die verantwoordelijkheid verdunnen. Dat solidariteit sterker is wanneer ze vrijwillig ontstaat, niet wanneer ze via belasting en bureaucratie wordt afgedwongen.
Wat veel critici missen, is dat libertarisme geen blauwdruk voor een utopie is. Het is een moreel kompas. Het vraagt steeds opnieuw dezelfde vraag. Heb je het recht om dit met geweld op te leggen aan een ander. Als het antwoord nee is tussen twee burgers, waarom zou het antwoord ja worden zodra de staat het doet.
Libertarisme is dus niet vreemd. Het is juist pijnlijk normaal. Zo normaal dat mensen het niet meer herkennen, omdat ze gewend zijn geraakt aan een systeem dat hen vertelt dat dwang zorg heet en afhankelijkheid solidariteit. Terwijl hun eigen leven elke dag het tegendeel bewijst. Ik noem dit een mentaal scotoom of een cognitieve blinde vlek.
Roald Schoenmakers is ondernemer actief in Spanje en Argentinië en een libertair activist. Hij schrijft en publiceert over libertarisme, economische vrijheid en de politieke ontwikkelingen in Argentinië, Spanje en Latijns-Amerika, met nadruk op rechtsstaat, instituties en macht.
