“People sometimes die when they cross the street. This does not mean that we should forbid people to cross the street or build a bridge on every crossroad to prevent people from dying when crossing the street.” (F. Sturzenegger)
Op dinsdag 2 december 2025 gaf Dr. Federico Sturzenegger, minister van Deregulering en Staatstransformatie in de Argentijnse regering van president Javier Milei, een lezing in Theater Diligentia in Den Haag. De lezing werd georganiseerd door Stichting Samen Leven in Vrijheid in samenwerking met het Mises Instituut. Voorafgaand aan zijn lezing ontving Dr. Sturzenegger de Beacon of Freedom Award als erkenning voor zijn uitzonderlijke bijdrage aan het aan het creëren van een vrije en welvarende samenleving gebaseerd op economische vrijheid.
Setting the scene: Argentinië anno 2024
Argentinië heeft een landoppervlakte van 2.780.000 km2 en anno 2025 ca. 45 miljoen inwoners, met een geboortecijfer van 1.5 en een gemiddelde levensverwachting van 77.4 jaar. Het land had in 2024 een bruto nationaal product van ca. $ 633 miljard (ca. $14.000 per hoofd van de bevolking). Argentinië gaf in 2024 ca. 0,5% van zijn bruto nationaal product uit aan onderzoek en ontwikkeling. Medio 2025 leven meer dan 14 miljoen inwoners (bijna een derde deel van de bevolking) onder de armoedegrens. Bijna 7% van de bevolking leeft in extreme armoede en ruim 3% van de bevolking geldt als ondervoed. Door jaren van economische stilstand en gebrek aan vertrouwen emigreerden jongeren massaal op zoek naar een beter leven elders.
De heropleving van Argentinië
Tijdens zijn lezing schetst Sturzenegger de verontrustende economische en sociale situatie in Argentinië – een land dat is afgegleden uit rijkdom en grote verwachtingen aan het begin van de 20ste eeuw naar een toestand van economisch wanbeleid, corruptie en een verstikkende bureaucreatie: “Argentinië was jarenlang het slechtste jongetje van de klas en leverde nooit haar huiswerk in.”
Decennia van verkeerde keuzes en wantrouwen richting burgers en ondernemers mondden uiteindelijk uit in het aantreden van Javier Milei als president van Argentinië in december 2023.
Tijdens zijn lezing geeft Sturzenegger een uitgebreid overzicht van de hervormingen in Argentinië, die gericht zijn op het terugdringen van overheidsbemoeienis en het herstellen van economische dynamiek. Hij vertelt geanimeerd over de indrukwekkende economische en maatschappelijke heropleving die Argentinië doormaakt sinds het aantreden van de regering-Milei (december 2023). De Argentijnse regering bewijst dat bureaucreatie geen natuurwet is en dat hervormen van de economie en het verminderen van bureaucreatie wel degelijk mogelijk is als een regering daarvoor kiest en daar ook naar handelt. Onder leiding van president Milei en minister Sturzenegger heeft het land een van de meest ingrijpende hervormingen van de afgelopen decennia doorgemaakt. Sinds december 2023 is het aantal ministeries teruggebracht van 18 naar 8, zijn duizenden wetten en regels (20% van het totaal) volledig afgeschaft of sterk vereenvoudigd en zijn meer dan 58.000 ambtenaren ontslagen (de plannen bevatten een verdere reductie van 28.000). De regering-Milei heeft een besparing op de overheidsuitgaven ter grootte van 5% van het bruto binnenlands product gerealiseerd. De inflatie in Argentinië is in oktober 2025 gedaald naar ca. 25% op jaarbasis, nadat deze tussen 2018 en 2024 naar ca. 220% per jaar was gestegen (een verdere verlaging in lijn met internationale niveaus wordt voorzien richting 2030). De economie is na jaren van achtereenvolgende krimp in 2025 weer gegroeid met meer dan 5% en de privébestedingen zijn gestegen met bijna 10% op jaarbasis. Het aantal inwoners dat onder de armoedegrens leeft is gedaald van ca. 38% (medio 2024) naar iets meer dan 31% (medio 2025). De huren voor woningen daalden met gemiddeld 30% per jaar nadat alle marktverstorende maatregelen waren afgeschaft. Sturzenegger vertelt hoe Argentinië dit veranderingsproces heeft vormgegeven en welke lessen daaruit te trekken zijn voor Nederland.
Economische vrijheid als doel op zichzelf
De hervormingen van de regering-Milei zijn gefundeerd op een set basisprincipes: (1) verkleining van de omvang van de staat, (2) economische vrijheid, (3) binnenlandse veiligheid en (4) Westerse culturele waarden. De focus van de regering-Milei ligt hierbij sterk op het eerbiedigen van eigendomsrechten (en terugdraaien van schendingen daarvan) en op deregulering. Sturzenegger: “vrijheid is een doel op zichzelf en economische vrijheid is daarvan de kern”.
Het beleid in Argentinië is hiermee opnieuw geijkt op de centrale gedachte dat de overheid zich terdege bewust dient te zijn van het feit dat de burger elke cent die de overheid besteedt eerst zelf heeft verdiend en aan die overheid heeft betaald. Het is de burger zelf – en niemand anders – die het beste kan bepalen hoe dat geld het meest zorgvuldig en efficiënt kan worden besteed. Sturzenegger rekent dan ook direct en overtuigend af met het ook in Nederland veelgehoorde misverstand dat de burger wars zou zijn van bezuinigingen en heeft daarbij de resultaten aan zijn kant: de doorgevoerde krimp van de overheid heeft in Argentinië geleid tot een bezuiniging van ca. 5% van het bruto binnenlands product, waardoor Argentinië voor het eerst sinds decennia weer een begrotingsoverschot heeft in plaats van een tekort. Burgers hebben meer te besteden gekregen als gevolg van belastingverlagingen, hetgeen een significante stimulans voor de Argentijnse economie is geweest.
De bezuinigingen en hervormingen hebben niet tot een economische recessie geleid, maar tot 5-6% economische groei op jaarbasis. Milei gaf de gerealiseerde besparingen terug aan de burgers en bedrijven in de vorm van belastingverlagingen, met een ongekende populariteitsimpuls tot gevolg. Bij de tussentijdse parlementsverkiezingen in oktober 2025 kreeg regeringspartij La Libertad Avanza ca. 40% van de stemmen. De coalitie van Milei klimt daarmee van 37 naar 101 van de 257 zetels in het Huis van Afgevaardigden (de Argentijnse tweede kamer) en van 6 naar 20 zetels in de Senaat (de “eerste kamer” van Argentinië).
As government expands, liberty contracts.
Het beleid van Milei en Sturzenegger is gefundeerd op een grondig doordachte oorzakenanalyse van de wildgroei van bureaucreatie die zich – ongeachte land of taal – bijna gedraagt als een natuurwet: zij die begunstigd worden of voordeel hebben van het gevoerde overheidsbeleid zijn gebaat bij de status quo en zullen alles doen om de door hen verworven privileges te beschermen. Centrale planners met goede bedoelingen voeren steeds meer wetten, regels en controlemechanismen in vanuit de (naar eigen zeggen) oprechte bezorgdheid om een betere samenleving te realiseren. De bureaucreatie beoogt vanuit goede intenties om te handelen in het belang van de burger – overigens zonder dat die burger daar zelf ooit om gevraagd heeft. Sturzenegger gaat hierbij in het bijzonder in op de neiging van (vaak door de overheid gesubsidieerde) belangengroepen of lobby organisaties om op te komen voor private deelbelangen in plaats van voor het gemeenschappelijk goed.
Enkele sprekende voorbeelden illustreren de verwoestende werking van overheidsingrijpen als gevolg van dergelijk beleid. Onder de vorige (socialistische) Argentijnse regering hadden grote groepen burgers in Argentinië beperkt toegang tot internet vanwege overheidscontrole en monopolies – regels die ooit op voorspraak van lobbygroepen waren ingesteld om de belangen van gevestigde aanbieders te beschermen. Sinds de regering-Milei deze regels bij haar aantreden heeft afgeschaft hebben ruim 1 miljoen Argentijnen toegang gekregen tot een satelliet internetverbinding via Starlink, zonder enige kosten voor de Argentijnse staat. Veterinaire regelgeving voorkwam het op de markt brengen van concurrerende mond-en-klauwzeer vaccins, omdat de regels eisen bevatten die in de praktijk alleen in laboratoria voorkwamen. De concurrente op de markt voor groente en fruit werd beperkt door verpakkingsregels voor o.a. watermeloenen. Importbeperkingen werden opgeheven, omdat een toename van import logischerwijs leidt tot een toename van de export vanwege daarmee samenhangende vreemde valuta-effecten. Het afschaffen van al deze beperkende regelgeving heeft een impuls gegeven aan landbouw, industrie en toerisme in Argentinië. Sturzenegger vergelijkt deze lobbygroepen met de zogenaamde Velociraptors (een soort dinosaurussen, red.) uit de eerste Jurassic Park film: zij testen de hekken van de overheid en zodra zij binnendringen infiltreren zij het gehele ambtenaren apparaat.
Het beschermen van gevestigde belangen via wetgeving wordt daarbij vaak verhuld, zoals het introduceren van voorwaarden waarvan bij aanvang bekend is dat slechts de gevestigde partijen hier aan zullen kunnen voldoen. Daarnaast zijn er wetten en regels die alleen worden ingevoerd ter meerdere eer en glorie van de naamgever van de wet zelf, die tenslotte iets wil nalaten als bewijs van zijn streven naar maatschappelijke verbetering. De bureaucreatie is, kortom, de levensader van hen die in die bureaucreatie werken. Het idee van de vrije burger die zelf (betere) keuzes maakt wordt daarbij neergezet als een risico dat te vuur en te zwaard moet worden bestreden.
Sturzenegger werpt hierbij de filosofische vraag op waarom het publieke debat zo vaak alleen gevoerd wordt over burgerlijke vrijheden en zelden over economische vrijheden: het antwoord ligt volgens hem in de observatie dat de burger simpelweg geen inzicht heeft in de kosten van wet- en regelgeving voor de samenleving.
Breek het systeem: het geheime recept Sturzenegger stelt dat er grofweg twee manieren zijn om het bestaande systeem en de instituties revolutionair te veranderen: via externe disruptie en van binnenuit. De weg van externe disruptie draagt daarbij het risico van chaos en (neven)schade in zich, waardoor een verandering van binnenuit de voorkeur heeft. Snelheid van handelen is daarbij onontbeerlijk, zodat de gevestigde orde weinig ruimte krijgt om haar verzet tegen verandering te organiseren (“the surprise factor”).
De vereiste snelheid van handelen wordt mogelijk gemaakt door de Argentijnse grondwet, waarin een presidentieel stelsel met “executive power” is verankerd. De kern van de methode-Sturzenegger wordt gevormd door een gedegen voorbereiding in combinatie met een rigoureus methodisch plan. Sturzenegger leidde tussen 2021 en 2023 een team van 150 mensen die gedurende 2 jaar ca. 4000 wetten in Argentinië opnieuw beoordeelden. Daarbij stelden Sturzenegger c.s. zichzelf steeds weer de vraag of de onderhavige wet of regel wel moest bestaan.
Na deze beoordeling kwam de betreffende wet op één van twee stapels terecht: wetten die direct en in hun geheel zouden worden afgeschaft en wetten die zouden worden herschreven.
Voor de tweede categorie werkte de werkgroep samen met burgers en ondernemers die in de praktijk de nadelen van de betreffende wet- en regelgeving ondervonden. Hen werd direct en zonder veel omhaal gevraagd om niet met diagnoses te komen maar met oplossingen en daarbij – letterlijk – de pen ter hand te nemen om concrete aanpassingsvoorstellen voor bestaande wetten te schrijven (letterlijk: mark-ups via “track changes” in word documenten). Zo werden burgers die lijden onder overregulering de natuurlijke bondgenoten van de hervormers, met als bijkomend voordeel dat de werkgroep zo de mensen uitfilterde die bereid waren om hun concrete hulp aan te bieden.
Eind 2023, na de verkiezingsoverwinning van Javier Milei, bood Sturzenegger het resultaat van zijn arbeid aan Milei aan. In juli 2024 werd Sturzenegger geïnstalleerd als minister van Deregulering en Staatstransformatie in de Argentijnse regering van president Javier Milei om vervolgens direct opvolging te geven aan zijn twee-stapel beleid. De Argentijnse regering stelt zichzelf bij het doorvoeren van de hervormingen dus steeds de vraag wat de publieke sector wel en niet moet doen. Dat een dienst of voorziening een goed met publiek nut is, leidt daarbij niet automatisch tot de conclusie dat het dan ook op de weg van de staat ligt om deze dienst te organiseren.
Sturzenegger haalt daarbij het voorbeeld van de vuurtoren aan: ontegenzeggelijk een dienst met publiek nut, maar uitstekend door de private sector te organiseren omdat die private sector zelf degene is die voordeel behaalt door deze diensten eigener weg te leveren (zoals een naastgelegen haven een vuurtoren zal willen bouwen om de kwaliteit van haar eigen havendiensten te verbeteren).
Een ander voorbeeld van een probleem waarvoor de markt zelf in haar oplossingen kan voorzien is het probleem van de asymmetrische informatie – het klassieke “lemon problem” zoals wel gezien in de tweedehands autoverkoop, waarbij bona fide verkopers van goederen zich terugtrekken uit markten die gedomineerd worden door verkopers met slechte intenties en (als gevolg daarvan) wantrouwende kopers, met als risico dat de volledige markt verdwijnt. Waar een goedbedoelende bureaucratie zal ingrijpen met (meer) wetten en regels (en daarmee de markt kapotmaakt) pleit Sturzenegger voor terughoudendheid. De markt lost dergelijke problemen doorgaans zelf op (bijv. door de introductie van merken met onderscheidend vermogen of een solide reputatie).
Wanneer een marktpartij (c.q. monopolist) in staat is om hoge prijzen te rekenen voor zijn goederen en diensten vormt dit op zichzelf geen probleem, maar veeleer een positief signaal dat de markt klaarblijkelijk in staat is om deze hoge prijzen te betalen. Het “probleem”, als dat al gedefinieerd kan worden, ligt dan eerder bij de potentiële concurrenten die nog niet in de markt actief zijn. Monopolies binnen markten zijn in de visie van de regering-Milei geen probleem, zolang maar sprake is van een markt waarop andere partijen met de monopolist kunnen concurreren en geen sprake is van privileges voor gevestigde spelers (“contestable markets”). Een bijzondere positie wordt hierbij ingenomen door regulerende instellingen die zijn ingesteld door de bureaucratie als medicijn tegen monopolies, maar al sneller schadelijker blijken dan de kwaal zelf omdat de Staat via de regulerende instellingen zelf een monopolie verwerft op regelgeving met – wederom – al dan niet goedbedoeld oneigenlijk gebruik van haar bevoegdheden als gevolg. Sturzenegger reikt hiervoor de oplossing aan in de vorm van concurrentie op de vrije markt met de Regulator, via het toestaan van separate, ongereguleerde markten waarnaar de consument als vanzelf migreert wanneer hij hier zijn doelen beter kan behalen (“Let op: u belegt buiten AFM toezicht”).
In de uitvoering bedient Sturzenegger zich vervolgens van het “Daniel Marx Principe”: niet de verantwoordelijke minister die een wet ondertekent en invoert maakt de wetten en regels, maar zijn juridische adviseurs en ambtenaren – van wie allerminst zeker is dat zij de wetten en regels opstellen in lijn met de uitkomst van het gevoerde debat. Het bewijs dat een goede voorbereiding essentieel is en dat de beste ideeën niet altijd vertaald worden naar het beste beleid, tenzij de overheid van binnenuit veranderd wordt. Het falen van het DOGE-initiatief van Elon Musk in de Verenigde Staten moet volgens Sturzenegger worden begrepen tegen de achtergrond van het ontbreken van de 2 jaar voorbereidingstijd voor Musk, die Sturzenegger en zijn team wel genomen hebben in de periode voorafgaand aan het aantreden van Milei.
De kettingzaag en de machete Sturzenegger benadrukt dat de steun van president Milei voor zijn werk gedurende de gehele “kettingzaag-operatie” cruciaal is en het gebruik van Twitter/X van fundamenteel belang. De zittende macht verzet zich namelijk constant (hevig) tegen het gevoerde beleid en door openlijk zijn steun uit te spreken voor Sturzenegger ’s beleid geeft Milei zijn continue steun aan de hervormingen. Via Twitter/X is de communicatie direct toegankelijk voor het publiek waarbij de filter van de gevestigde media (die opkomen voor gevestigde belangen) omzeild worden en het dominante narratief te weerleggen. Twitter/X is – in zijn woorden – de machete waarmee Milei het pad plaveit voor Sturzenegger en zijn team, zodat zij de kettingzaag kunnen hanteren.
De cultuuroorlog
Sturzenegger sluit zijn betoog af met een opmerking over de cultuuroorlog die simultaan met de economische veranderingen wordt gevoerd. Milei ziet zijn beleid als onderdeel van een bredere strijd voor culturele vrijheid, economische vrijheid en vrijheid van meningsuiting. Voorheen in Argentinië verboden boeken zijn weer beschikbaar voor de bevolking. Argentinië heeft daarnaast besloten om zich niet aan te sluiten bij het BRICS-verbond, vanwege de pro-Israëlische en pro-Amerikaanse koers van de regering-Milei die zich richt op samenwerking met deze economische partners. Volgens Sturzenegger krijgt het volk van Argentinië gedurende het doorvoeren van de hervormingen langzaam haar waardigheid terug. Zij leren weer te vertrouwen op zichzelf en hun eigen initiatief en wennen eraan dat de overheid niet al hun probleem oplost – maar dat de overheid zelf het probleem ís. Wellicht is dit wel de belangrijkste verworvenheid van het hervormingsproces. Zijn vele voorbeelden laten zien dat deregulering, decentralisatie en vrije marktwerking krachtige instrumenten kunnen zijn voor economische en sociale vernieuwing.
De rode draad is zijn betoog is een pleidooi voor vertrouwen in burgers, open markten en snelle, moedige politieke hervormingen.
Over Federico Sturzenegger
Dr. Federico Sturzenegger (1966, Rufino, Santa Fe, Argentinië) heeft sinds 5 juli 2024 als minister van Deregulering en Staatstransformatie zitting in de Argentijnse regering van president Javier Milei. Sturzenegger behaalde in 1987 zijn universitaire graad in de economie aan de Universiteit van La Plata, Argentinië en promoveerde in 1991 aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT). Sturzenegger is professor aan de Universiteit van San Andrés, Argentinië en aan de Universiteit van Harvard School of Government. Hij houdt een eredoctoraat aan HEC Parijs. Van 2008 tot 2013 transformeerde Sturzenegger als president de Banco Ciudad (de stadsbank in eigendom van de stad Buenos Aires) van een verlieslatend instituut tot één van de meest winstgevende overheidsinstellingen in Argentinië, waarbij hij de bank weer in dienst stelde van de gemeenschap. Van 2013 tot 2015 was Sturzenegger lid van het Argentijnse parlement namens de economisch-liberale en cultureel-conservatieve republikeinse partij PRO. Van 2015 tot 2018 was hij president van de centrale bank van Argentinië (BCRA). Tijdens zijn termijn bij de BCRA legde hij zich toe op het afschaffen van wisselkoersrestricties op de Argentijnse peso (ingevoerd door de vorige regering), het bestrijden van inflatie en het stimuleren van economische groei. Federico Sturzenegger is (co-)auteur van verschillende boeken en artikelen over economie.
Sturzenegger leidde een team van 150 mensen die gedurende 2 jaar ca. 4000 wetten in Argentinië opnieuw beoordeelde. Eind 2023, na de verkiezingsoverwinning van Javier Milei, bood Sturzenegger zijn verslag aan de nieuwe president aan. In juli 2024 werd Sturzenegger geïnstalleerd als minister van Deregulering en Staatstransformatie in de Argentijnse regering van president Javier Milei. Zijn doelstelling is het verlagen van de publieke uitgaven en het stimuleren van de economische ontwikkeling via de private sector via het versimpelen van de Argentijnse wet- en regelgeving.
Over Stichting Samen Leven in Vrijheid
Stichting Samen Leven in Vrijheid is een brede burgerbeweging van betrokken Nederlanders. Stichting Samen Leven in Vrijheid is opgericht in 2025 en staat voor vrijheid, open debat, democratie, soevereiniteit, welvaart en ondernemerschap als bouwstenen van de samenleving. De missie van de Stichting is om deze waarden te versterken door denkers en doeners met elkaar te verbinden en kennis
